Bruinvissen in onze rivieren

Opnieuw bruinvissen in onze rivieren (LANG)


Tijdens het voorjaar van 2013 werden we geconfronteerd met een voor Vlaanderen ongekend natuurfenomeen. In maart, april en mei werden ‘massaal’ veel bruinvissen, onze kleinste dolfijnachtige, op de Schelde en de Rupel waargenomen. Op de website www.waarnemingen.be werden 150 waarnemingen ingevoerd op deze rivieren in 2013. Van 2008 tot 2012 werden er alles samen slechts 6 waarnemingen doorgegeven.

Bruinvissen in onze rivieren

Wat is er aan de hand?

Het fenomeen van bruinvissen in rivieren was tot voor enkele jaren in Europa niet gekend, buiten enkele ‘verloren gezwommen exemplaren’. Of dat dachten we toch, dat ze verloren gezwommen waren.
Een snelle zoektocht leert ons echter dat er sinds een tiental jaar in Groot-Brittannië heel wat regelmatiger bruinvissen worden gezien in de Thames. En in Duitsland werden er, net als bij ons, ook in 2013 heel wat gezien in de Elbe en de Weser. Vermoedelijk gebeurt het ook nog op andere plaatsen …

Oorzaak

De exacte reden waarom bruinvissen ineens op verschillende plaatsen in Europa beslissen om rivieren op te zwemmen, is nog niet gekend. Het lijkt er sterk op dat voedsel een belangrijke rol speelt. Het hoogste aantal meldingen krijgen we zowel in Vlaanderen, Groot-Brittannië als Duitsland van maart-mei, met een opvallende piek in april. Dat is het moment dat de spiering en de fint (twee vissoorten) massaal de rivieren opzwemmen om er te paaien. Mogelijk volgen de bruinvissen gewoon deze enorme voedselbron…
Door sterke vervuiling van grote rivieren in Europa was er lange tijd erg weinig of geen vis in de rivieren aanwezig. Het loonde dus ook niet voor de bruinvissen om de rivieren op te zwemmen. Daardoor lijkt het voor ons nu een nieuw fenomeen. Sommige schilderijen, bijvoorbeeld op een tafereel van de vismarkt Antwerpen (1620), en losstaande fait-divers (zoals de naam van café De Bruinvis in Hombeek) doen vermoeden dat lang geleden ook regelmatig bruinvissen in het binnenland werden gezien.
Andere mogelijke verklaringen van de bruinvissen op onze rivieren zouden desoriëntatie (maar dat lijkt steeds minder waarschijnlijk) of voedseltekorten op zee kunnen zijn.

Bedreigingen

Er is de laatste tientallen jaren heel wat veranderd op onze rivieren. De havens zijn heel wat groter en luidruchtiger (ook onder water). De schepen zijn ook niet meer vergelijkbaar met die van een eeuw geleden en tegenwoordig varen er ook heel wat snelle motorboten op onze rivieren. En hoewel de waterkwaliteit al sterk is verbeterd, zitten er in de bodem nog heel wat zware metalen opgeslagen. Dit zijn mogelijk allemaal bedreigingen voor de bruinvissen.
Dat blijkt ook uit het hoge aantal slachtoffers. In 2013 werden er 13 dode bruinvissen langs de Schelde gevonden. Ook in andere landen lijken er veel slachtoffers te vallen. Dikwijls vertonen die wonden door schroeven. Velen zijn ook ondervoed. Het is echter nog niet duidelijk wat nu echt de dood van deze dieren heeft veroorzaakt.

Extra gegevens nodig

We zouden graag erg snel kunnen inschatten welke maatregelen nodig zijn om de bruinvis veilig door en in onze rivieren te laten zwemmen. We hebben dus dringend meer gegevens nodig. Daarom tracht de Zoogdierenwerkgroep van Natuurpunt zoveel mogelijk gegevens te verzamelen. Bewoners van gebouwen langs onze rivieren, recreanten (wandelaars en fietsers), schippers, leden van kanoclubs, gebruikers van de veren over onze rivieren, bezoekers van horecazaken in de buurt van onze rivieren,… kunnen helpen. Via een flyercampagne “Bruinvissen gezien…” willen we zoveel mogelijk  mensen aansporen om naar de rivieren te kijken en waarnemingen door te geven.
Waarnemingen van bruinvissen kunnen ingevoegd worden via de website www.waarnemingen.be. Hoewel het uur geen verplicht vak is, vragen we toch om dit mee in te vullen. Zo kunnen we de gegevens vergelijken met o.a. de getijden, gegevens over vaarbewegingen en gegevens over het visbestand. Deze laatste worden verzameld door de medewerkers van het INBO.
Door alle gegevens samen te brengen, hopen we snel te kunnen achterhalen hoe we ervoor kunnen zorgen dat deze prachtige dieren terug veilig in de Schelde en de Rupel kunnen zwemmen.

Bruinvissen in onze rivieren